# Green Finance Readiness (GFR) Değerlendirme Matrisi ### Metodoloji ve Saha Değerlendirme Formu — v1.0 --- ## 1. Puanlama Mekaniği **Olgunluk merdiveni:** Her kriter, aşağıdaki 5 seviyeli merdivenle puanlanır. Hiçbir uygulama yoksa 0 puan verilir. | Seviye | Puan | Tanım | |---|---|---| | 0 — Yok | 0 | Konuya ilişkin hiçbir uygulama, belge veya farkındalık yok | | 1 — Başlangıç | 20 | Farkındalık var, dağınık/plansız ilk adımlar atılmış | | 2 — Farkındalık | 40 | Konu sahiplenilmiş, temel süreçler kurulmaya başlanmış | | 3 — Yönetim | 60 | Süreç tanımlı ve işliyor, ancak kapsamı veya kalitesi sınırlı | | 4 — Entegrasyon | 80 | Süreç kurumsallaşmış, iş kararlarına entegre, düzenli işliyor | | 5 — Liderlik | 100 | Sektörde örnek gösterilecek düzey; bağımsız doğrulanmış, sürekli iyileştirilen uygulama | **Hesaplama:** - Kriter puanı: 0–100 (yukarıdaki merdiven) - Boyut puanı: Boyuttaki 5 kriterin aritmetik ortalaması - Toplam GFR puanı: Boyut puanlarının ağırlıklı ortalaması **Ağırlıklar:** | Boyut | Ağırlık | |---|---| | 1. Yönetişim ve Strateji | %20 | | 2. Yeşil Varlık ve Proje Portföyü | %20 | | 3. Raporlama ve Açıklama | %15 | | 4. Veri Kalitesi ve Ölçüm | %15 | | 5. Finansman Çerçevesi Hazırlığı | %20 | | 6. İklim Riski Yönetimi | %10 | **Zayıf halka kuralı:** Herhangi bir boyutun puanı 40'ın altındaysa, toplam not bir kademe düşürülür ve rapora "Koşullu" ibaresi eklenir. Gerekçe: Tek bir kritik zafiyet (örneğin uygun proje havuzunun hiç olmaması), diğer alanlar güçlü olsa bile yeşil finansmana erişimi fiilen engeller. **Not bantları:** | Not | Puan Aralığı | Anlamı | |---|---|---| | GFR-A | 85–100 | İhraç hazır — Green bond/loan sürecine doğrudan girebilir | | GFR-B | 70–84 | Büyük ölçüde hazır — 6–12 ay içinde ihraç edilebilir düzeye gelir | | GFR-C | 55–69 | Gelişme aşamasında — yapısal eksikler var, 12–24 aylık yol haritası gerekir | | GFR-D | 40–54 | Erken aşama — temel altyapı kurulmalı | | GFR-E | 0–39 | Hazır değil — sıfırdan kapasite inşası gerekir | --- ## 2. Değerlendirme Matrisi ### BOYUT 1 — Yönetişim ve Strateji (%20) **1.1 Yönetim kurulu gözetimi** Sürdürülebilirlik/iklim konularının en üst yönetim düzeyinde sahiplenilmesi. - S1: Konu ara sıra gündeme geliyor, resmi sorumluluk yok - S2: Bir yönetici görevlendirilmiş ama yetki/kaynak sınırlı - S3: Sürdürülebilirlik komitesi veya YK düzeyinde tanımlı sorumluluk var - S4: Komite düzenli toplanıyor, YK'ya raporluyor, kararlar izleniyor - S5: İklim gözetimi YK yapısına tam entegre; üye yetkinlikleri belgelenmiş, performans izleniyor **1.2 Emisyon azaltım hedefleri** Sayısal, zaman bağlı emisyon hedeflerinin varlığı ve niteliği. - S1: Genel niyet beyanı var, sayısal hedef yok - S2: Sayısal hedef var ama baz yılı/kapsamı belirsiz - S3: Kapsam 1-2 için baz yıllı, zaman bağlı hedef tanımlı - S4: Kapsam 3 dahil ara hedefler (örn. 2030) belirlenmiş, ilerleme raporlanıyor - S5: Hedefler bilimsel temelli (SBTi doğrulamalı veya eşdeğeri), net-sıfır yol haritası yayımlanmış **1.3 İklim stratejisinin iş planına entegrasyonu** Hedeflerin yatırım ve bütçe kararlarına yansıması. - S1: Strateji belgesi ile iş planı arasında bağlantı yok - S2: Bazı yatırım kararlarında çevresel kriterler gözetiliyor - S3: Yıllık yatırım planında yeşil yatırım kalemi tanımlı - S4: Capex planı emisyon hedefleriyle uyumlandırılmış, izleniyor - S5: Sermaye tahsisi iklim senaryolarına göre test ediliyor; iklim, kurumsal stratejinin ana ekseni **1.4 Teşvik ve performans bağlantısı** Yönetici ücretlendirmesinde sürdürülebilirlik KPI'ları. - S1: Bağlantı yok - S2: Gayri resmi olarak değerlendirmede dikkate alınıyor - S3: Üst yönetim priminde tanımlı bir ESG KPI'sı var - S4: KPI'lar sayısal, ağırlıkları açıklanmış, sonuçlar raporlanıyor - S5: İklim hedefleri ücretlendirmenin anlamlı bir bileşeni; kamuya açık ve denetlenebilir **1.5 Politika ve iç düzenlemeler** Çevre politikası, tedarikçi davranış kuralları, iç yönergeler. - S1: Yazılı politika yok veya çok genel - S2: Temel çevre politikası yayımlanmış - S3: Politikalar operasyonel prosedürlere bağlanmış - S4: Tedarik zincirini kapsayan politikalar var, uyum izleniyor - S5: Politika seti düzenli gözden geçiriliyor, ihlaller yaptırıma bağlı, tedarikçi denetimleri yapılıyor --- ### BOYUT 2 — Yeşil Varlık ve Proje Portföyü (%20) **2.1 Uygun proje havuzunun varlığı** Yeşil finansmanla fonlanabilecek somut yatırımların mevcudiyeti. - S1: "Yeşil sayılabilecek" yatırımlar var ama tanımlanmamış - S2: Potansiyel projeler listelenmiş, uygunluk analizi yapılmamış - S3: Uluslararası kriterlere (ICMA kategorileri) göre eşlenmiş proje listesi var - S4: Proje havuzu tutar, takvim ve teknik detayla belgelenmiş - S5: Havuz, planlanan ihraç tutarını aşıyor; yeni/refinansman ayrımı net **2.2 Taksonomi uyum analizi** Faaliyetlerin AB Taksonomisi "önemli katkı" kriterlerine göre değerlendirilmesi. - S1: Taksonomi kavramı biliniyor, analiz yok - S2: Kaba bir ön eşleme yapılmış - S3: Ana faaliyetler için teknik tarama kriterleri incelenmiş - S4: Uygun faaliyetlerin ciro/capex payı hesaplanmış - S5: Tam uyum analizi bağımsız görüşle desteklenmiş; SKDM/Türkiye taksonomi gelişmeleri izleniyor **2.3 DNSH ve asgari güvenceler kontrolü** "Önemli zarar vermeme" ve sosyal asgari güvence testleri. - S1: Kavram bilinmiyor - S2: ÇED süreçleri var ama DNSH mantığıyla eşlenmemiş - S3: Öncelikli projeler için DNSH ön değerlendirmesi yapılmış - S4: Tüm aday projeler için sistematik DNSH kontrolü uygulanıyor - S5: DNSH + asgari güvenceler (İK, insan hakları, rüşvetle mücadele) belgelenmiş ve doğrulanabilir **2.4 Proje boru hattı ve yeşil capex planı** Gelecek 3–5 yılın yeşil yatırım görünürlüğü. - S1: İleriye dönük plan yok - S2: Genel yatırım planı içinde yeşil kalemler seçilebiliyor - S3: 3 yıllık yeşil capex planı tutarlarıyla tanımlı - S4: Plan, emisyon hedefleriyle ilişkilendirilmiş ve yıllık güncelleniyor - S5: Çok yıllı boru hattı, finansman stratejisiyle (ihraç takvimi) eşleştirilmiş **2.5 Etki ölçüm potansiyeli** Projelerin çevresel faydasının sayısallaştırılabilirliği. - S1: Etki tahmini yapılamıyor - S2: Kabaca nitel fayda tanımları var - S3: Ana projeler için tCO₂e, MWh, m³ gibi göstergeler hesaplanmış - S4: Etki hesaplama metodolojisi yazılı, varsayımlar şeffaf - S5: Etki tahminleri bağımsız gözden geçirilmiş; gerçekleşen etki geriye dönük doğrulanabiliyor --- ### BOYUT 3 — Raporlama ve Açıklama (%15) **3.1 TSRS uyumu** TSRS 1 ve TSRS 2 kapsamındaki açıklama yükümlülüklerine hazırlık/uyum. - S1: TSRS gereklilikleri incelenmemiş - S2: Boşluk analizi (gap analysis) yapılmış - S3: İlk TSRS raporu hazırlanmış, önemli eksiklerle - S4: TSRS raporu tam kapsamlı, finansal raporlama takvimiyle uyumlu - S5: TSRS açıklamaları güvence denetiminden geçmiş, sektörde referans kalitede **3.2 Uluslararası çerçeveler** GRI, CDP, entegre raporlama gibi gönüllü çerçevelerle uyum. - S1: Hiçbir çerçeve kullanılmıyor - S2: Tek bir çerçeveyle kısmi uyumlu rapor var - S3: GRI uyumlu düzenli sürdürülebilirlik raporu yayımlanıyor - S4: Birden fazla çerçeve (GRI + CDP yanıtı vb.) düzenli kullanılıyor - S5: Entegre düşünce yaklaşımı; CDP skoru yönetim bandında veya üzeri **3.3 Raporlama süreçlerinin kurumsallaşması** Rapor üretiminin kişilere değil sisteme bağlı olması. - S1: Rapor tek kişinin/danışmanın eforuyla çıkıyor - S2: Sorumlular belirlenmiş ama süreç yazılı değil - S3: Raporlama takvimi, veri sahipleri ve onay akışı tanımlı - S4: İç kontrol noktaları var; veri kaynağından rapora izlenebilirlik sağlanmış - S5: Süreç denetlenebilir, yıldan yıla tutarlı, personel değişiminden etkilenmiyor **3.4 Tahsisat ve etki raporlaması kapasitesi** İhraç sonrası zorunlu raporları üretebilme yetkinliği. - S1: Bu raporlama türü bilinmiyor - S2: Gereklilikler incelenmiş, altyapı yok - S3: Tahsisat takibi için taslak şablon/süreç hazır - S4: Tahsisat + etki raporu üretebilecek veri ve süreç altyapısı test edilmiş - S5: Örnek rapor hazırlanmış, dış doğrulamaya uygun formatta **3.5 Kamuya açıklık ve erişilebilirlik** Bilgilerin yatırımcının ulaşabileceği biçimde sunulması. - S1: Sürdürülebilirlik bilgisi kamuya açık değil - S2: Web sitesinde temel bilgiler var, güncel değil - S3: Raporlar web sitesinde düzenli yayımlanıyor - S4: İngilizce sürümler mevcut, yatırımcı ilişkileri entegrasyonu var - S5: Veri odaklı sunum (ESG veri tablosu, indirilebilir setler), aktif yatırımcı iletişimi --- ### BOYUT 4 — Veri Kalitesi ve Ölçüm (%15) **4.1 Kapsam 1-2 emisyon envanteri** - S1: Envanter yok - S2: Kaba tahmin düzeyinde hesap var - S3: GHG Protocol uyumlu Kapsam 1-2 envanteri hesaplanıyor - S4: Envanter tesis bazında, yıllık, tutarlı metodolojiyle üretiliyor - S5: Envanter bağımsız doğrulanmış, üç yıldan uzun tutarlı seri var **4.2 Kapsam 3 envanteri** - S1: Hesaplanmıyor - S2: Önemli kategoriler belirlenmiş (screening) - S3: En önemli 2-3 kategori hesaplanıyor - S4: Tüm önemli kategoriler hesaplanıyor, tedarikçi verisi kullanılıyor - S5: Kapsam 3 envanteri doğrulanmış ve azaltım hedefine bağlanmış **4.3 Bağımsız doğrulama ve güvence** - S1: Hiçbir veri dış doğrulamadan geçmemiş - S2: Doğrulama planlanıyor - S3: Emisyon verisi için sınırlı güvence (limited assurance) alınmış - S4: Kapsam genişletilmiş (su, atık, sosyal veriler) - S5: Makul güvence (reasonable assurance) düzeyine geçilmiş veya yol haritası işliyor **4.4 Veri toplama sistemleri** - S1: Veriler dağınık, e-posta/Excel ile toplanıyor - S2: Standart şablonlar kullanılıyor - S3: Merkezi veri toplama süreci ve sorumluları tanımlı - S4: Yazılım destekli toplama; otomatik kontroller var - S5: Kaynak sistemlerden (ERP, sayaç, SCADA) otomatik akış; manuel müdahale minimum **4.5 KPI izleme ve iç raporlama** - S1: Göstergeler yalnızca yıllık rapor için derleniyor - S2: Birkaç gösterge dönemsel izleniyor - S3: Tanımlı KPI seti çeyreklik izleniyor, yönetime raporlanıyor - S4: KPI'lar hedeflerle karşılaştırmalı izleniyor; sapmalarda aksiyon alınıyor - S5: Gerçek zamana yakın izleme; KPI'lar operasyonel kararlara girdi sağlıyor --- ### BOYUT 5 — Finansman Çerçevesi Hazırlığı (%20) **5.1 Green Finance Framework belgesi** ICMA Yeşil Tahvil Prensipleri ve SPK Yeşil Borçlanma Aracı Rehberi'ne uyumlu çerçeve. - S1: Çerçeve belgesi yok - S2: Taslak çalışması başlamış - S3: İç onaylı taslak çerçeve var, dört ICMA ayağını kapsıyor - S4: Çerçeve tamamlanmış, SPK rehberiyle uyumu kontrol edilmiş - S5: Çerçeve yayımlanmış ve dış görüşle (SPO) desteklenmiş **5.2 Fon kullanımı ve uygunluk kriterleri** - S1: Tanım yok - S2: Genel kategoriler sıralanmış - S3: Kategoriler ICMA/taksonomi referanslı, dahil etme-hariç tutma kriterli - S4: Kriterler sayısal eşikler içeriyor (örn. emisyon yoğunluğu sınırları) - S5: Kriterler bilimsel eşiklerle (CBI sektör kriterleri) uyumlu **5.3 Proje değerlendirme ve seçim süreci** - S1: Süreç tanımsız - S2: Seçimi kimin yapacağı belirlenmiş - S3: Değerlendirme komitesi ve karar kriterleri yazılı - S4: Süreç işletilmiş, kayıtları tutulmuş (test edilmiş) - S5: Süreç çevresel-sosyal risk taramasını da içeriyor; kararlar denetlenebilir **5.4 Fon yönetimi ve izleme mekanizması** - S1: Mekanizma yok - S2: Yaklaşım belirlenmiş (ayrı hesap veya sanal havuz) - S3: İzleme yöntemi yazılı; muhasebe ekibi bilgilendirilmiş - S4: Tahsisat takip sistemi kurulmuş, tahsis edilmemiş fon politikası tanımlı - S5: Mekanizma iç denetim kapsamında; dış doğrulamaya hazır **5.5 Dış görüş (SPO) hazırlığı** - S1: SPO süreci bilinmiyor - S2: Sağlayıcılar araştırılmış - S3: SPO için gerekli dokümantasyon listesi çıkarılmış, eksikler belirlenmiş - S4: Dokümantasyon tamam; sağlayıcıyla ön görüşme yapılmış - S5: SPO alınmış veya alınabilir olgunlukta (denetime hazır dosya) --- ### BOYUT 6 — İklim Riski Yönetimi (%10) **6.1 Geçiş riski analizi** Karbon fiyatlaması, SKDM/CBAM, Türkiye ETS ve düzenleyici değişim maruziyeti. - S1: Analiz yok - S2: Maruziyet nitel olarak biliniyor (örn. "SKDM bizi etkiler") - S3: SKDM/ETS maruziyeti ürün-pazar bazında hesaplanmış - S4: Maliyet etkisi finansal projeksiyonlara yansıtılmış - S5: Geçiş riski fiyatlama, yatırım ve pazar stratejisine entegre **6.2 Fiziksel risk analizi** Sel, kuraklık, sıcaklık, tedarik zinciri kesintileri. - S1: Analiz yok - S2: Genel farkındalık var - S3: Tesis bazında fiziksel risk taraması yapılmış - S4: Riskler önceliklendirilmiş, kritik tesisler için etki analizi var - S5: Fiziksel riskler sigorta, yatırım ve süreklilik planlarına entegre **6.3 Senaryo analizi** - S1: Yapılmamış - S2: Kavramsal düzeyde inceleme var - S3: En az bir senaryo (örn. 1,5°C / mevcut politikalar) için nitel analiz yapılmış - S4: Birden fazla senaryo için nicel analiz (NGFS veya eşdeğeri) yapılmış - S5: Senaryo sonuçları strateji ve TSRS açıklamalarına düzenli besleniyor **6.4 Kurumsal risk yönetimine entegrasyon** - S1: İklim, risk kaydında yok - S2: Risk kaydına eklenmiş ama değerlendirilmemiş - S3: İklim riskleri olasılık-etki matrisinde değerlendiriliyor - S4: Risk sahipleri atanmış, azaltım aksiyonları izleniyor - S5: İklim riskleri ana risk yönetimi döngüsünün ayrılmaz parçası; YK'ya raporlanıyor **6.5 Uyum ve adaptasyon planları** - S1: Plan yok - S2: İhtiyaç kabul edilmiş - S3: Öncelikli riskler için adaptasyon aksiyonları tanımlı - S4: Aksiyonlar bütçelenmiş ve takvime bağlanmış - S5: Adaptasyon yatırımları uygulamada; etkinliği ölçülüyor --- ## 3. Rapor Çıktısı Şablonu Değerlendirme sonucunda şirkete sunulacak rapor şu bölümlerden oluşur: 1. **Özet sayfa:** Toplam GFR puanı ve notu, 6 boyutlu radar grafiği, zayıf halka uyarısı (varsa) 2. **Boyut kartları:** Her boyut için — puan, emsal karşılaştırması (veri biriktikçe), en zayıf 2 kriter, puanı yükseltecek 2-3 somut aksiyon 3. **Öncelikli yol haritası:** Tüm aksiyonların etki × zorluk matrisinde önceliklendirilmesi; 0-6 ay / 6-12 ay / 12-24 ay dönemlerine dağıtımı 4. **Finansman uygunluk görünümü:** Mevcut puanla erişilebilir araçlar (yeşil kredi, SLL, yeşil tahvil/sukuk) ve her araç için kalan eksikler ## 4. Uygulama Notları - **Kanıt esaslı puanlama:** Her seviye ataması belgeye dayanmalı (politika metni, rapor, tutanak, sistem ekran görüntüsü). Sözlü beyan tek başına bir üst seviyeye çıkarmaz. - **Yeniden değerlendirme:** Yıllık; büyük kurumsal değişikliklerde (birleşme, yeni tesis) ara değerlendirme önerilir. - **Sektör uyarlaması:** Ağırlıklar sektöre göre kalibre edilebilir — örn. çimento/demir-çelik gibi SKDM sektörlerinde Boyut 6 ağırlığı %10'dan %15'e çıkarılıp Boyut 3 %10'a indirilebilir. - **Sürüm takibi:** Metodoloji değişiklikleri sürüm numarasıyla kayıt altına alınmalı; geçmiş puanlarla karşılaştırmada sürüm farkı dipnotlanmalı.